МОНГОЛ ДАРХАН

   За та минь ээ хар тамхи сурталчилж байна гэж ойлгов доо. Хамрын тамхи юм шүү дээ. Тамхилах ёсон бол эртний ёс бөгөөд энэ нь хүмүүсийн харилцааны нэг илэрхийлэл юм. Уулзаж байгаа хүмүүс мэнд мэдэнгээ тамхилах ба явахын өмнө мөн тамхилдаг. Хүнтэй тамхилахын өмнө өөрөө заавал өөрийн тамхинаасаа хүртэх ёстой. Учир нь би өөрөө хэргэлдэг учир ямар нэгэн буруу, зөрөө санаагүй гэдэг санааг илтгэх учиртай гэнэ. Хөөргөө заавал толгойг нь хагас сугалж өгнө. Энэ нь би таныг хүндэлж байна, ямар нэгэн буруу зөрүү санаагүй гэсний илэрхийлэл. Зарим газар хөөрөг зөрүүлж тамхилахдаа хөөргөө харшуулдагггүй гэдэг.
Харин хөөрөгний толгойг сугалахгүй, эрхийгээр дарах, хөөргөө даалинтай нь тамхилах нь миний хувьд маш муу юм болсон шүү! гэж сануулах учиртай бөгөөд тухайн үед нь түүнийг нь ойлгосон болохоо илэрхийлж хариу адилхан барьдаг учиртай. Зарим газар өс санасан хүнтэйгээ ингэж тамхилдаг гэж үздэг.

    Монголчууд эрт дээр үеэс аяганы уутыг хэрэглэж ирсэн ба хавтага, даалин гэж нэрлэдэг байжээ. Хүн бүр өөр өөрийн гэсэн аягатай байсан нь эрүүл ахуй талаасаа маш зөв сонголт болж байжээ. Монгол эрийн үндэсний хувцасны салшгүй хэсэг бол хэт хутга, тамхины даалин, аяганы уут бөгөөд эдгээрийг бүснээсээ зүүж явдаг байжээ. Хутганы гэр гоёмсог сийлбэртэй, хажуудаа савхны гэртэй. Аяганы уутанд голдуу мөнгөн аяга авч явах ба тухайн хүний бэлээс шалтгаалан модон тагш ч байна. Ийнхүү хүн айлд ороод, гэрийн эзэнтэй мэндэлж, тамхилаад өөрийн аяга, савх, хутгаар хооллож ундалдаг байжээ. Тамхины даалин, аяганы уутыг торгоор хийж, дээр нь гоёмсог хээ угалзыг бүсгүйчүүд мэтгэдэг байжээ.

    Ээзгий ааруул ёроолд нь дэвтээсэн ээжийн бор аяга харагдаад байна аа гэж нэг дуу байдаг даа. Энэ дуунд гардаг шиг бор аяганууд одоо урлагийн бүтээл болоод байгаа нь энэ.

    Монголчууд алтыг зохих хүндээ зохино, зохидоггүй хүндээ зохидоггүй гэж ярьдаг. Тиймээс ч алт бол оройд нь хүрэшгүй жаргал, ёроолд нь хүршгүй зовлон гэдэг. Алтыг дэлхий ертөнцийн гагнаас ч гэдэг. Хэрвээ алтыг авах гэж газар шороогоо  сэндийлээд байвал байгалийн гамшигтай учирах болно гэж хуучцуул ярьдаг. Алтыг дагаж эрх мэдэл ирнэ гэж үздэг болсон цагаас ямар ч аргаар түүнийг гартаа оруулж авах гэсэн янз бүрийн оролдлого гарах болжээ. Одоогоор дэлхийд олборлоод байгаа бvх алтны дєрєвний гурвыг нь зєвхєн єнгєрсєн XX зуунд олзворлосон гэдэг. Энэ нь техник технологийн дэвшилтэй шууд холбоотой юм.
 


Физик, химийн шинж чанар талаас нь авч vзвэл, алт тємєртэй л адилхан металл, цахилгаан дамжуулагч, торго мэт уян налархай, хосгvй зєєлєн эд. Алтаар утас хийгээд дээл хувцас оёж нэхэж болно. Манай Богд эзэн алтан эмжээртэй булган дээлтэй байсан нь одоо ч Богдын музейд буй. Ганцхан грамм алтыг сайн давтаж чадвал, хааш хаашаагаа нэг метр талбайг тєвєггvй бvрнэ.

Ёроолдоо нацагдорж хээтэй, хээний голд шар хув шигтгээтэй аяга

Энэ аяга нь 400мл-ийн багтаамжтай




Хуучны үндсэн тагшийг маажиндаж өнгө оруулсан.




Аяганы хэмжээг мөнгөн дэвсгэртэй харьцуулсан байдал